Titel hier plaatsen
door Dik Mook
Ik kan op verschillende manieren naar muziek luisteren. Als een soort achtergrond, ruimtevulling, waarbij ik een sfeer ervaar die afhankelijk van mijn behoefte stimulerend of rustgevend kan zijn. Het kan ook een illustratie zijn bij datgene waar ik mee bezig ben; als ik een opzwepend verhaal vertel of spannende reisavonturen, steunt energieke muziek mijn relaas, net als rustig kabbelende muziek in een meditatiesessie ontspanning kan bevorderen. Een derde manier van luisteren zou je intensief luisteren kunnen noemen; ik luister zoals ik een studieboek lees, een schilderij bestudeer. Ik mis geen toon, geen ritme ontgaat me en ik hoor elk instrument. Geen van de drie manieren van luisteren is zonder ze te oefenen moeilijk. De een gaat het makkelijker af dan de ander, afhankelijk van een zekere aanleg voor muziek. Maar ook zonder veel aanleg kan je geholpen worden om intensief te luisteren. Door gewezen te worden op mineur en majeur toonsoorten, melodiestructuren en ritmesoorten ga je die herkennen. Hierdoor kan je meer gaan genieten van vele stijlen, en ook onbekende muziek. Hetzelfde geldt voor beeldende kunst en literatuur. Door schildertechnieken en kleurgebruik, schrijfstijl en symboliek te leren kennen, kom je dichter bij de bedoeling en kern van kunst en boek. Bij dit alles gaat het niet om smaak, want daarover valt niet te twisten. Het gaat over begrip, waardoor waardering kan ontstaan, ook al is het muziekstuk, boek of schilderij niet je smaak.
Het bovenstaande idee over eerst iets begrijpen voordat je een 'relatie' kunt aangaan met kunst, kwam naar voren tijdens de voorbereidingen van het hemelvaartweekend, de grote partnergemeenten- ontmoeting die dit jaar in Joachimsthal zal plaatsvinden. Het thema zal zijn 'Verstaan/begrijpen'. Een van de voorwaarden om elkaar te begrijpen is, dat je bereid bent eerst de ander te begrijpen en niet andersom. En voor dat begrijpen is altijd een soort gebruiksaanwijzing nodig die achtergrond, frustraties en wensen belicht. Dat dat niet altijd star en schools hoeft te zijn, lieten we als voorbereidingsgroep zien door een (voorlopig) programma te maken vol speelse werkgroepen en spannende gespreksthema's. We gaan communicatieve kunst maken, zoeken het toeval op in de communicatie tussen mensen, verdiepen ons in doventaal en andere talen van gehandicapten, luisteren naar elkaars 'onbegrijpelijke' muziek en nemen intrigerende bijbelverhalen bij de kop (de blinde die ziende wordt, de blinde Isaäk die beduveld wordt door Jacob, het pinksterverhaal waar ieder de leerlingen verstaat in zijn eigen taal).
Op de terugweg van Joachimsthal naar Amsterdam zitten in mijn coupé 3 vrouwen met heel veel bagage, die een voor mij onbegrijpelijke taal spreken. Ze zijn onophoudelijk aan het praten, soms tegelijkertijd wat ze blijkbaar niet stoort. De hulp die ze krijgen bij hun bagage, leidt nooit tot enige communicatie. Een jonge Turkse vrouw met hoofddoek die in Berlijn door de ruit afscheid nam van haar geliefde, een westers uitziende man waarmee ze Duits sprak, is verdiept in haar studieboek. En niet te vermijden communicatie wordt met een enkel woord in het Engels afgedaan. Bij het volgende station stapt een muzikant in onze coupé naar binnen. Hij heeft twee gitaren bij zich en begint zonder aarzelen in het Nederlands tegen de Turkse vrouw te spreken over haar studie en zijn optreden die avond in Haarlem. De vrouw ontdooit, lacht en vertelt vervolgens veel over haar studie en relatie in Berlijn. En terwijl de Pools- Russische vrouwen doorkwebbelen, zet ik mijn koptelefoon op en luister naar Bachs prachtige cantate 'Mit Fried und Freud fahr ich dahin'.