Profetie geeft te denken
door Jessa van der Vaart
Wie - zoals ik - regelmatig met de fiets door de stad gaat, passeert allerlei beelden die je van alles willen zeggen of vragen. Soms mis ik in het voorbijgaan net de boodschap, wat onderweg allerlei interessante overpeinzingen
oplevert. Zo werd op een dag in december mijn aandacht getrokken door een poster waarop in grote letters NIET NORMAAL stond. “Inderdaad”, dacht ik, “wie met deze kou op de fiets stapt…” Maar toen ik even later nog zo’n poster tegenkwam en wat beter keek, leek het alsof iemand in het wilde weg met een enorme stempel tekeer was gegaan om zijn ongenoegen te uiten over de afbeelding op de poster. Ik raakte in verwarring. Wat zouden deze beelden mij als argeloze voorbijganger willen zeggen?
Een paar weken later begreep ik dat het ging om een reclame voor de tentoonstelling NIET NORMAAL (die nog tot 7 maart 2010 te zien is in de Beurs van Berlage). In een bijlage bij de krant las ik dat de initiatiefnemers met deze manifestatie mensen wilden laten nadenken over de vraag wat nu eigenlijk als ‘normaal’ geldt in onze samenleving en door wie dat bepaald wordt. In hoeverre wordt de norm van ‘perfectie’ bijvoorbeeld gestuurd door markt en media? Interessante vragen die mij te denken gaven. En niet alleen mij, zo bleek een paar dagen later. In een recensie van de tentoonstelling las ik dat de Nederlandse Spoorwegen had geweigerd om posters van NIET NORMAAL met daarop een afbeelding van een naakte man zonder linkerarm en rechterbeen (een afgietsel van de Britse stuntman Stuart Penn) op te hangen in stations, uit angst dat reizigers zouden gaan klagen. Volgens een woordvoerder van de NS moeten reizigers stations vooral als een ‘prettige plek’ ervaren: “Deze poster
vonden wij te confronterend en daarom niet geschikt voor een groot publiek.” Een van de organisatoren van de tentoonstelling reageerde met de opmerking dat de NS met deze reactie de spijker op zijn kop slaat. “Het geeft maar aan hoe belangrijk het is dat kunstenaars af en toe een thermometer in de samenleving steken.”
Ineens begreep ik weer wat het woordje ‘profetie’ eigelijk betekent. Nico ter Linden zegt ergens dat profeten geen waarzeggers zijn, maar ‘zeggers van waarheid’. Dat wil zeggen dat ze geen voorspellingen doen, maar mensen in hun omgeving de (soms pijnlijke) waarheid zeggen, op grond van de thora. Dat
is immers voor profeten de wegwijzer naar een samenleving die die naam verdient; een samenleving waar mensen elkaars verschillen uithouden, waar ze de vreemdheid aankunnen en ook nog vreugde aan elkaar beleven. De profeten in het Oude Testament doen dus eigenlijk niet anders dan geëngageerde
kunstenaars in onze tijd: een thermometer in de samenleving steken en wijzen op waar die vreugde ontbreekt.
In de maanden februari en maart staat de profeet Elia centraal in de diensten in Vrijburg. We lezen een aantal spannende verhalen, o.a. over zijn kritiek op koning Achab die de wereld tot een woestijn laat worden; over zijn strijd voor gerechtigheid en recht en over de eenzaamheid die dat met zich meebrengt.
Kortom, verhalen waarin de profeet regelmatig een thermometer in de samenleving steekt om te ontdekken waar het spaak loopt. We hopen dat u eens langs zult komen, op de fiets, met de auto - desnoods met de trein - en dat de verhalen u in het voorbijgaan te denken geven, of zelfs iets zullen zeggen.
Februari 2010