Historisch overzicht

De Remonstrantse Gemeente werkt in Amsterdam samen met de Vrijzinnige Protestanten in Vrijburg, dat een vrijzinnig centrum in de stad wil zijn.

Hoe is dat zo gekomen?

In Amsterdam was lange tijd, vanaf de ingebruikname in 1630, de Remonstrantse kerk aan de Keizersgracht, nu bekend als de Rode Hoed, de thuisbasis van de gemeente. In de tweede helft van de 19e eeuw was de Remonstrantse Gemeente enorm gegroeid: van 540 leden in 1854 tot 2097 in 1900. Deze toename op de golven van het modernisme was ook elders merkbaar. Ook de meerderheid der Amsterdamse Hervormde predikanten behoorde in de tweede helft van de 19e eeuw tot de zogenaamde moderne richting. Vooral na de komst van dr. Abraham Kuyper in 1870 werd de vrijzinnigheid stelselmatig genegeerd en werden alleen zogenaamde confessionele predikanten beroepen. Dit leidde tot een grote uittocht uit de Hervormde Gemeente. Soms gingen Hervormde predikanten met hun gehele gemeente over naar de Remonstrantse Broederschap.

Als gevolg van de groei van de gemeente is in 1933 de nieuwe Remonstrantse Kerk in Amsterdam Zuid aan de Diepenbrockstraat in gebruik genomen. Begin jaren vijftig was de gemeente in aantallen op haar hoogtepunt. Het ledental bedroeg 3100 en er waren vijf predikanten. In die tijd werd besloten tot de bouw van een derde kerk. Naast de ‘oude Rem’ en de ‘nieuwe Rem’ werd de Arminiuskerk aan de Postjeskade gebouwd en in 1957 in gebruik genomen.

Het kerkelijk landschap maakte in de jaren 50 en 60 veel veranderingen door. De groei kwam tot stilstand, en vervolgens nam het ledental af. In de jaren 70 werd het besluit genomen om de Arminiuskerk te verkopen, al werden er nog wel tot begin jaren 80 diensten gehouden. Vanaf dat moment concentreerde het gemeenteleven zich in de Nieuwe Remonstrantse Kerk aan de Diepenbrockstraat.

Sinds eind jaren zestig is er een intensieve samenwerking tussen Remonstranten en Vrijzinnige Hervormden, nu Vrijzinnige Protestanten VVP geheten, gegroeid.

Sinds 1998 werken de Remonstranten en de VVP samen in de Stichting Vrijzinnig Centrum Vrijburg (kortweg Vrijburg), waarin de gemeenten, naast de reguliere kerkelijke activiteiten, aandacht geven aan culturele en maatschappelijke thema’s. Zie ook: www.vrijburg.nl

Huidige situatie

Het aantal leden en vrienden bedraagt nu ca. 320 mensen (leden ca. 270 en vrienden ca. 50). Zij wonen verspreid over de stad en de buitengewesten. De verdeling naar mannen en vrouwen is 1/3 en 2/3. Verdeeld in leeftijdsgroepen: twintig- + dertig-jarigen: 29 mensen, veertig- + vijftig-jarigen: 55 mensen, zestig- + zeventig-jarigen: 126 mensen en tachtig- + negentig-jarigen: 111 mensen. De Vrijzinnige Protestanten hebben ruim 200 leden en vrienden.

Het team in Vrijburg bestaat uit de predikant van de Remonstrantse gemeente (70% - 80%), de predikant van de Vrijzinnige Protestanten (50 % VVP en 30 % werkzaam met een opdracht van de Remonstrantse Gemeente), en de jeugd- en pastoraalwerker (60%). Daarnaast is er een koster (50%) en een administratief medewerker (50%), een organist en een cantrix aan Vrijburg verbonden.

Het bestuur van de stichting Vrijburg bestaat de leden van de beide besturen, de predikanten en de jongerenwerker.

Vrijburg

In Vrijburg worden tal van activiteiten ontwikkeld op het snijvlak van religie en cultuur, om zowel kerkelijke als niet-kerkelijke mensen te interesseren voor de vrijzinnigheid. Vrijburg wil een platform zijn voor nieuwe ideeën op het gebied van religie, cultuur en ethiek. Uitgangspunt bij alle activiteiten is dat mensen in levens- en geloofsovertuigingen zijn aangewezen op hun eigen oordeel en verantwoordelijkheid, en niet op het gezag van anderen. In presentatie naar buiten en de verantwoording naar binnen, beklemtonen we dat geloven vooral een zijnswijze is, meer dan een zienswijze.

Binnen de gemeente beweegt zich een groot aantal permanente en incidentele commissies, taakgroepen en werkgroepen, zoals de programmacommissie, het bezoekwerk, de liturgiegroep, de werkgroep Internationale Contacten, de commissie voor jeugd- en jongerenwerk en de commissies rond de kerkdiensten en gebruik en onderhoud van het gebouw.

Het maandblad Vrijburg bereikt 700 adressen.

Kerkdiensten

De liturgie heeft een vaste basis vorm. Er wordt geen kerkelijk leesrooster gevolgd: wat aan de orde komt ontstaat uit de wisselwerking tussen bijbeltekst en de actualiteit. De cantorij draagt geregeld bij aan de diensten. Aan het begin van de dienst is er aandacht voor de jongsten, die daarna naar de kinderkerk gaan. Een paar keer per jaar is er een dienst met avondmaal en een enkele keer bereiden gemeenteleden een dienst voor. Voor oudere scholieren en studenten wordt maandelijks een brunchdienst gehouden. Deze heeft de kenmerken van een interactieve kerkdienst en een gesprekskring. Er wordt geluisterd naar muziek die op de doelgroep is toegesneden.

Pastoraat

Naast de taak van de predikant voor het pastoraat voor de eigen gemeenteleden is er een bezoekgroep. In deze groep zitten leden van de Remonstranten en de Vrijzinnige Protestanten, leden en vrienden, die mensen in hun eigen buurt opzoeken, ongeacht of die Remonstrant of VVP zijn. De leden van de commissie worden door de predikanten toegerust voor hun werk.

Activiteiten, kringen, cursussen, open avonden en ochtenden, symposia, reizen

Deze activiteiten zijn voor zowel binnen- als buitenstaanders bedoeld. Daarnaast zijn er een aantal gesprekskringen van en voor leden en vrienden. De algemene bijeenkomsten zijn ook dikwijls als kleine serie gepland: over bijvoorbeeld mensenrechten, het recht op vrijheid van godsdienst, hedendaagse riten of inspirerende personen uit verleden of heden.

Voor de derde keer is dit jaar een reis vanuit Vrijburg georganiseerd, waarbij ontmoeting met anders-gelovigen, hun cultuur en historie centraal staat. In 2004 was het reisdoel Wenen, in 2006 Istanboel en in 2008 stond Thessaloniki op het programma.

In Vrijburg worden regelmatig bijeenkomsten van de jongerengemeente Arminius gehouden.

Jeugdwerk

Het jeugdwerk heeft een eigen plek in de kelder van Vrijburg. Er is een continue groepsopbouw van 4 tot ver boven de 20 jaar. Alles bij elkaar meer dan 80 deelnemers. Centraal staat de informele ontmoeting. Samen eten en/of op reis gaan is een terugkerende belangrijke activiteit. Daarnaast worden activiteiten aangeboden zoals gespreksgroepen en creatieve bezigheden en worden ontmoetingen georganiseerd tussen jongeren en ouderen. Jongeren boven de 16 jaar kunnen een sleutel krijgen van de kelder. Daarmee vertegenwoordigen zij een belangrijk principe in het jeugdwerk, namelijk ‘vrijheid en verantwoordelijkheid’. Deze groep zorgt voor de kelder en neemt leidingtaken op zich naar jongere leeftijdsgroepen. We streven naar een jongerengemeenschap als voorbeeld en voorbode naar de kerkgemeenschap die Vrijburg is. Het jongerenblad komt onregelmatig uit onder verschillende namen, o.a. ‘Kelderprofeet’.

Diaconaat

Er bestaat een zelfstandige Remonstrantse diaconie, die ten dele de rol vervult van diaconie vanuit Vrijburg: het diaconaat van de VVP is ondergebracht in het diaconaat van de Protestantse Kerk in Amsterdam en werkt regelmatig samen met de Remonstrantse diaconie. De diaconie houdt zich bezig met het collecterooster, het gemeenteproject en het verlenen van steun aan leden en vrienden, aan organisaties in Amsterdam, Nederland en in het buitenland. De diaconie organiseert ook enkele activiteiten, zoals een maandelijkse lunch, de adventslunch en een bustocht.

Werkgroep Internationale Kontakten WIK

Dank zij een actieve Werkgroep Internationale Kontakten ontvangt de gemeente jaarlijks leden van de partnergemeenten in Belfast, Lennep of Joachimsthal. Daarnaast zoekt deze groep ook naar ‘internationale’ contacten binnen de eigen stad en andere vrijzinnig gelovigen uit andere religies.

Culturele activiteiten

Het al jaren bestaande eigen toneelgezelschap Cabaal voert in de kerk, en ook daarbuiten, jaarlijks een stuk uit (bijvoorbeeld van Toddie, Albee, Perry en Shakespeare), meestal met een nagesprek tussen spelers, regisseur en publiek.

In de Moddermanzaal zijn elke zes weken wisselende exposities. Een recent hoogtepunt was de fototentoonstelling van Wim Noorlander over het dagelijkse leven van Moslims in Nederland, geopend door voormalig wethouder Aboutaleb.

Oecumene

Vrijburg participeert in de Raad van Kerken Amsterdam en Amstelveen/Buitenveldert, en in de Raad voor Levensbeschouwing en Religies Amsterdam, een intercultureel overlegorgaan. Tweemaal per jaar vindt een oecumenische viering plaats in een van de deelnemende kerken van de oecumene Amsterdam Zuid. Op Hemelvaartsdag wordt er een gemeenschappelijke dienst gehouden in de open lucht in het tegenover Vrijburg gelegen Beatrixpark.

In Amstelveen participeert de Remonstrantse gemeente Amsterdam in het samenwerkingsverband van de ‘kleine kerken’.

Tenslotte

Het kerkgebouw Vrijburg is een aantal jaren geleden prachtig verbouwd en is nu een rijksmonument.

Er vindt op bescheiden schaal zalenverhuur plaats.

Amsterdam, november 2008