Foto: Keith Lobo, pexels
Vrijzinnige Miniatuur 374
Geschreven door Wim Dooge
Voorgelezen door Gert van Drimmelen
Geluidsmontage Seth Mook
Thema: Waag ’t er op
27 januari 2026
Titel: Het er op wagen
Het er op wagen
We kennen allemaal wel een moment in ons leven waarop de vraag zich opdringt of we een stap wel of niet moeten zetten. Door gebrek aan ervaring of aan informatie voelt dat dan als een stap in het duister. Een spannende stap dus en soms ook wel beangstigend. Maar we weten dat er iets moet gebeuren; we moeten een stap zetten. We moeten het risico nemen een de stap in het onbekende te gaan zetten, een sprong in het ongewisse te maken.
Voor de Deense filosoof en Søren Kierkegaard, die leefde van 1813 tot 1855, is de sprong één van de kernconcepten van zijn denken. Hij zag de sprong als een fundamentele, existentiële keuze van de individuele mens om het geloof te durven omarmen. Voor hem was duidelijk dat dit een daad was die niet rationeel gerechtvaardigd kon worden.
Kierkegaard onderscheidt drie levensfasen:
In de esthetische fase is het leven gewijd aan de eigen interesse en plezier van het individu. Zelfs kunstenaars, die een verfijnd esthetisch genot nastreven, zijn in zijn visie zelfzuchtig, omdat ze uiteindelijk niets hoger dan zichzelf achten.
In de ethische fase maakt een persoon authentieke keuzes die richting geven aan zijn leven. Hij streeft ethische waarden en normen na en daarmee overstijgt deze mens in de ogen van Kierkegaard zijn eigen onmiddellijke behoeften en verlangens. Het ethisch individu onderzoekt de eigen daden en neemt er ook de verantwoordelijkheid voor.
Voor de derde fase moet er voor Kierkegaard een beslissende stap gemaakt worden om de noodzakelijke overgang te maken van het ethische levensstadium naar het religieuze stadium. Dit stadium is bij Kierkegaard nauw verbonden met de voorgaande fase, het ethische stadium. Zowel ethiek als religie berusten er immers op dat het individu zich bewust is van een hogere werkelijkheid die betekenis geeft aan de daden van het individu. Een bestaan op het religieuze niveau houdt echter een directe relatie met ‘de Ene’, het goddelijke in, waardoor deze relatie de menselijke rede met haar toewijding aan een aantal universele ethische normen nog eens wordt overstegen. Deze stap naar deze laatste fase, in zijn woorden deze sprong, vereist moed en het overwinnen van je angsten, omdat deze sprong eindelijk een einde maakt aan het openhouden van alle opties die een mens heeft. Dus Kierkegaard vindt dat je als individueel mens hiervoor moet kiezen en hiermee werd hij ook een van de belangrijkste voorlopers van het existentialisme.
De Franse filosoof en schrijver Jean Paul Sartre, die het gezicht van het existentialisme werd, en die leefde van 1905 tot 1980 zal dit later beschrijven als de plicht van de individuele mens om keuzes te maken. Hij is hierbij overduidelijk geïnspireerd door het denken van Kierkegaard. Het is voor Sartre juist de radicale vrijheid en verantwoordelijkheid van het individu om zelf betekenis te scheppen in een zinloos universum. Je ‘waagt’ je leven door keuzes te maken, terwijl er geen voorbestemd pad is. Het maken van keuzes, het wagen van een sprong is voor hem een noodzakelijke actie om je eigen authenticiteit te vinden in een wereld zonder betekenis.
Als mensen die geïnspireerd zijn door het Remonstrantse gedachtegoed zitten de meesten van ons waarschijnlijk tussen het denken van Kierkegaard en Sartre in. Maar één ding is zeker: we zullen met een zekere regelmaat in ons leven een stap moeten zetten, zowel in ons werk als in ons persoonlijke leven.
U weet nu wat u te doen staat in het nieuwe jaar: waag het erop! Ga de uitdaging aan!
gepubliceerd op 27 januari 2026