Foto: Tara Winstead, Pexels

Miniatuur 398

Geschreven door Rachelle van Andel
Voorgelezen door Gert van Drimmelen
Geluidsmontage Seth Mook
Thema: Vrijheid en verdraagzaamheid
22 september 2026
Titel: Be a Dolly

 

Be a Dolly

Met een rammelende Wartburg 353 komt het gezin van Alicja Gescinska net voor de val van de Berlijnse Muur vanuit Warschau aan in Brussel.
De kleine Alicja keek uit naar winkels vol snoep. Maar ook naar bananen en kiwi’s, fruit waar haar vader en zus over spraken als wonderlijke delicatessen.
Het Westen gold als het beloofde land. Maar de werkelijkheid bleek weerbarstig.
Haar vader, een ingenieur, werd arbeider. Haar moeder, redactiemedewerker werd schoonmaker. Voor snoep had het gezin geen geld.
Het leven moest vanaf de grond opnieuw worden uitgevonden en opgebouwd.
Jaren later schreef filosoof Alicja Gescinska dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is, maar een opgave. Je bent pas werkelijk vrij als je antwoord geeft op de wereld om je heen en verantwoordelijkheid neemt. Een begin moet je zelf maken.

In het bijbelboek Genesis keren we terug naar een ander begin. Niet als een wetenschappelijke verklaring, maar als een oerverhaal over God, de hemel en de aarde.
In veel oude scheppingsverhalen ontstaat de wereld uit strijd. Een koning die de chaos bevecht om orde te scheppen. Maar in Genesis krijgen we een ander beeld. Geen gewelddadige machtsgreep, geen overheersing, maar een scheppende God die met aandacht en rust een wereld tot leven brengt. Een ontspannen God. Een kunstenaar, die met zachte penseelstreken en klei boetseert en creëert. ‘Laat er zijn’, klinkt er. En het is er.
Vrijheid is hier geen verovering, maar een zegening. De mens draagt iets van die goddelijke vrijheid in zich. En daarmee ook een verantwoordelijkheid: om in relatie met anderen en met de aarde antwoord te geven op de vragen die op ons afkomen.

In haar meest recente boek, Vrouwen in duistere tijden, beschrijft Gescinska tien vrouwelijke filosofen die hun denkkracht inzetten om de wereld richting te bieden.
“Zelfs in de donkerste uren van de mensheid zijn er altijd individuen die de vlam van de menselijkheid brandend houden,” schrijft zij. Wat haar opvalt, is hoe deze vrouwen diepe vriendschappen om zich heen bouwden. Ze waren rolmodellen in het denken, in morele helderheid en de kunst van de vriendschap.

‘Jolene, Jolene, Jolene, Jolene… I’m begging you please don’t take my man…’

Mijn filosofische analyse komt abrupt ten einde.
Zachtjes hoor ik iemand zingen op straat, onder het raam van ons appartement.
Jolene. Het nieuws van het overlijden van Dolly Parton is net bekend geworden.
Jolene, het bekende lied van Dolly, is geïnspireerd door een vrouw die ooit de aandacht van haar man trok. Maar Dolly doet in het lied iets eigens in haar tijd: ze valt Jolene niet af. Ze bezingt juist haar schoonheid.

Dolly groeide op in armoede, in een groot gezin in de bergen van Tennessee. Maar ze kreeg vanuit haar gezin iets mee: vertrouwen in zichzelf, in de wereld om haar heen en een diepe liefde voor het leven.
Dolly Parton werd lang niet altijd serieus genomen als een van de groten in de muziek. Maar naast haar muzikale en zakelijke imperium had ze een andere kant: ze hielp kinderen hun verbeeldingskracht te ontwikkelen.
Miljoenen kinderen konden door haar Imagination Library opgroeien met boeken. En dat alles door het simpele feit dat haar vader niet kon lezen en zij nu de middelen had om iets dat er echt toe doet door te geven.
Ze doet het met plezier, met humor, met een soort gulheid. Jimmy Fallon zei na haar overlijden dat Dolly het talent heeft om iedereen die ze spreekt het gevoel te geven dat diegene een miljoen dollar waard is.

Dat heeft misschien wel iets te maken met die gezegende verantwoordelijkheid waar Genesis ons aan herinnert. In vrijheid geef je antwoord op wat je ontvangen hebt en jou tegemoet komt.
In een wereld vol met Donalds:
Be a Dolly!

 

UITNODIGING:
In het najaar gaan we in gesprek over het boek Vrouwen in duistere tijden van Alicja Gescinska in Vrijburg. Lees je met ons mee? Onze predikanten begeleiden de avonden.

We komen bij elkaar op maandag 12 oktober, maandag 9 november en maandag 14 december van 20.00 -22.00 uur in Vrijburg.
Je kunt je aanmelden bij: bureau@vrijburg.nl

gepubliceerd op 22 september 2026