Gebouw

Entree Vrijburg

Enige bijzonderheden over het gebouw van Vrijburg.

  • Gebouwd op 282 palen, geopend en ingewijd op 17 en 18 juni 1933
  • architect: J. Roodenburgh
  • beeldhouwwerk: mejuffrouw Beyerman
  • gebrandschilderde ramen: de heer Bogtman
  • klokken: fa. van Bergen, Heiligerlee
  • huidige orgel: fa. S.F. Blank te Herwijnen (1972)

De kerkzaal

De kerkzaal heeft een prachtige akoestiek, is uitstekend geschikt voor concerten, vooral met kleine en middelgrote ensembles en koren. Het orgel is gebouwd door de fa. S.F. Blank te Herwijnen (1972). Het bezit 7 registers: Holpijp 8´, prestant 4´, roerfluit 4´, quint 3´, bas/discant, octaaf 2´, dulciaan 8´ en in het pedaal fagot 8´. In 2002 werden door orgelmaker Henk van Eeken te Herwijnen de beide tongwerken Dulciaan 8´ en Fagot 8´ opnieuw geïntoneerd. Het orgel staat op het podium en is op de toonhoogte 415″ Hz in 1/6 komma gestemd. Dit maakt het zeer geschikt voor het werken met en begeleiden van Barok ensembles.

Ook op het podium staat, verrijdbaar, de vleugel. Hij is gebouwd in 1903 door Ernst Kaps te Dresden en werd in 2002 verworven. Hij moet in het verleden weinig zijn bespeeld, getuige het blok en de hamerkoppen die nog geheel oorspronkelijk zijn en in uitstekende conditie verkeren. Alleen de stempennen en de besnaring werden recentelijk vernieuwd.

Mackenziekamer

Kerkenraadskamer met 17e en 18e eeuwse portretten van vooraanstaande remonstranten w.o. Hugo de Groot en Maria van Reigersberch, zijn vrouw.

Van Hillekamer

Oorspronkelijke catechisatie-ruimte met een wandkleed van Indra Wildmann (1999).

Moddermanzaal

Op dit moment is de Moddermanzaal (zaal voor 60 pers) beschikbaar voor een vaste huurder op de maandag-avond. Zeer geschikt voor bijvoorbeeld een koor. Geïnteresseerd? Stuur een e-mail naar: koster@vrijburg.nl.

Overig

Verder is er nog een aantal spreekkamertjes, alle met de originele glas-in-lood raampjes. Veel meubilair dat daar te zien is stamt uit de dertiger jaren.

Interieur

Gebrandschilderde ramen links en rechts in de kerkzaal

  • kerstramen aan de zijde waar de zon opgaat. De 3 ramen verbeelden achtereenvolgens:
    • advent: een gebogen engel bij een ster,
    • geboorte: de ster die een ontluikende lelie bestraalt,
    • verkondiging: de ster met een engel die op de bazuin blaast;
  • drie Paasramen bevinden zich aan de andere zijde. Deze ramen tonen:
    • het staan voor het kruis: een vogel (oud symbool voor de ziel) wachtend voor het kruis,
    • aanvaarding van het kruis: het kruis omringt door talloze doorntakken,
    • opstanding: de vogel stijgt boven het kruis uit.
  • het Pinksterraam (boven de galerij):
  • uit de aarde, met daarin het evangelie verborgen, rijst het kruis op met in het hart een schaal, waaruit een louterende vlam ontspringt die tevens het vuur in de mens ontsteekt. Boven deze vlam ziet men een vlucht vogels op weg naar de eeuwigheid, die geen kleur heeft, maar omsloten wordt door de alpha en de omega: het begin en einde.

In het plafond van de kerkzaal kijkt een pelikaan met haar jongen op ons neer. De pelikaan is een oud beeld van onbaatzuchtige liefde.

Veel onderdelen van de kerkzaal zijn nog oorspronkelijk of met de restauratie van 1998 vervangen door exacte kopieën b.v de lampen die opnieuw in Leerdam zijn gemaakt.

Het huidige orgel bezit 7 registers: Holpijp 8″, prestant 4″, roerfluit 4″, quint 3″, bas/discant, octaaf 2″, dulciaan 8″ en in het pedaal fagot 8″.

Beeldhouwwerk

  • Boven de ramen: bloemen, vruchten en insecten die de gemeenschap in de natuur uitbeelden. De meer geordende gemeenschappen worden weergegeven door een school vissen, een vlucht vogels en een groepje mensen.
  • Hoeken voorgevel: dit beeldhouwwerk verbeeldt het contact van de mens met andere wezens om samen God te vereren en te dienen (uit de remonstrantse beginselverklaring): muziek, zang, viool, het orgel, een meisje dat met een dier speelt, een vogel die opvliegt en een moeder die haar kind opheft naar de zon … vereren.
  • Verder ziet men een hamer die het ijzer smeedt, een maaier die zijn sikkel in het koren slaat, de geleerde die boven een boek en een instrument gebogen staat en een moeder die haar kind verzorgt … dienen.
  • Uit dit alles stijgt hoog in de gevel de bevrijde mens op, de handen omhoog om het licht te ontvangen.

Toren

  • Spits van koper met windwijzer in de vorm van een helm. De helm komt in de bijbel tweemaal voor, namelijk in Efeze 6:17 en Jesaja 59:17.
  • Klokken: 3 stuks in aflopende grootte. Op de grootste klok staat: “Dank aan God”.

Geschiedenis

In 1630 werd de eerste remonstrantse kerk geopend aan de Keizersgracht. Deze zogenaamde schuilkerk is achter de behuizing gebouwd, omdat het de remonstranten in die tijd niet vergund was aan de openbare weg te bouwen. Bij de uitbreiding van de stad in de dertiger jaren van de 20e eeuw ontstonden er plannen om tot de bouw van een nieuwe remonstrantse kerk te komen, hetgeen is gelukt, maar ook toen niet zonder gemeentelijke haken en ogen.

In een gevelsteen zijn figuren te zien die stenen voor de bouw aandragen. Die steen symboliseert de saamhorigheid van de gemeenteleden die door grote en kleine giften de bouw hebben mogelijk gemaakt.

Op dit moment is de hoofdbewoner het Vrijzinnig Centrum Vrijburg, uitgaande van de remonstrantse en de vrijzinnige protestantse gemeente te Amsterdam. Elk seizoen verzorgt Vrijburg een breed en gevarieerd programma (zie Agenda).

Het Programmaboekje, dat gratis te verkrijgen is (e-mail: info@vrijburg.nl), vertelt u er meer over.

Beeldhouwwerk vernieuwd

Ons kerkgebouw is weer een stukje fraaier geworden. Naast het mooie interieur verdient ook de buitenkant van het gebouw uw aandacht. Passend in de stijl van het gebouw vindt u daar op een aantal plaatsen mooi beeldhouwwerk in tufsteen. Een materiaal wat veel gebruikt werd in de periode waarin de kerk werd gebouwd. In Amsterdam-Zuid zijn veel voorbeelden van tufstenen beelden.

Tufsteen is echter erg poreus en gevoelig voor weers- en milieu-invloeden. Reden waarom delen van het beeldhouwwerk aan het gebouw na ruim 70 jaar aan vervanging toe waren. Met een bijdrage van monumentenzorg is het mogelijk geworden om de eerste steen, met de jaren 1932/1933 er op, de jaren waarin de kerk gebouwd werd en de twee hoekstenen hoog in de voorgevel, deels of geheel, te vervangen. De firma Ton Mooy heeft het beeldhouwwerk opnieuw gehakt en vervangen. De beelden vertonen symbolen.

De eerste steen verwijst bijvoorbeeld naar de saamhorigheid van de gemeente, die met grote en kleine donaties de bouw van de kerk heeft mogelijk gemaakt. Die lijn kunnen we naar nu doortrekken, want ook nu zijn het bijdragen van de gemeenteleden. Dat kan financieel zijn maar ook in de vele vormen van vrijwilligerswerk, die het samen kerk zijn, in saamhorigheid mogelijk maakt.

Het beeldhouwwerk is in de jaren 30 gemaakt door (mejuffrouw) Elizabeth Beijerman (1838-1970) dochter van de remonstrants predikant waarvan in de Mackenziekamer een mooi portret hangt. In het boekje “Een kennismaking met Vrijburg, anno 1933” wordt een uitvoerige toelichting gegeven over de betekenis van de beelden. Het boekje is voor € 2,00 verkrijgbaar bij de boekentafel. Dus bij een volgend bezoek aan Vrijburg is uw aandacht voor het beeldhouwwerk van harte aanbevolen!

De Vrijburgglazen

Willem Bogtman, glazenier (1882-1955), is de maker van de glas-in-loodramen in Vrijburg.

Bogtman werd geboren in 1882 in Bergen (NH). Aanvankelijk was hij voorbestemd om huisschilder te worden, maar een meer kunstzinnige inhoud trok hem. In 1912 startte Willem in Haarlem met een atelier voor glas-in-loodramen en gebrandschilderd glas, twee verschillende zaken overigens. Willem Bogtman wordt gerekend tot de zogenoemde ‘Haarlemse School’ (1900-1930).

In Amsterdam is op verschillende plaatsen werk van hem te vinden, allereerst in Vrijburg. Werk van Bogtman is in het Scheepvaarthuis (Prins Hendrikkade) en de Agnietenkapel (Oudezijds Voorburgwal), terwijl door hem gemaakte glazen voor De Bijenkorf (Dam) bij een verbouwing voor verscheidene ‘publieksvriendelijke aanpassingen’ vernietigd zijn (commentaar overbodig). Voor de Agnietenkapel werd door hem in het trappenhuis een glas-in-loodraam ontworpen, waarin onder andere zijn opgenomen portretten van Vossius en Barleaus.

In dezelfde periode waarin Willem Bogtman de ramen voor Vrijburg vervaardigde, ontwierp hij een raam voor de Grote Kerk in Edam als herinnering aan de restauratie in de jaren dertig. In Bergen aan Zee zijn in het Vredeskerkje de ramen ook van Willem Bogtman. Voor de laat-gotische Hervormde Kapelkerk in Alkmaar maakte hij in de jaren 1920-1940 een kleurig raam. In Haarlem, in Amersfoort ramen voor trappenhuizen met artdeco-ornamenten en voor de sjoel een raam met bijbelse voorstellingen eveneens in artdeco-stijl, gemaakt bij de 200-jarige viering. Op veel verschillende locaties in ons land treft men werk van hem aan, te veel om hier allemaal op te noemen. Wij kunnen dan met recht trots zijn op onze in goede staat verkerende glas-in-loodramen.
Recentelijk stopte zijn kleinzoon Willem R. Bogtman als derde generatie met het ‘Atelier Bogtman’.

Overigens was Willem Bogtman een oom van de gevierde oratorium-zanger, de bariton Laurens Bogtman. Van hem komt een door Theo Olof opgetekende anekdote na afloop van de Mathaeus Passion in een zeer koude en tochtige kerk. “Ik zou het prettig vinden wanneer we de Mathaeus in een synagoge konden zingen. Dan kan ik tenminste mijn hoed ophouden”.

In 1944 verscheen van Willem Bogtman het boekje Nederlandse glasschilders in de bekende Heemschutserie, met in 1947 zelfs een herdruk.